- 18 آذر، 1404
- زمان مطالعه: 3 دقیقه
والد سلطهگر، کودک احساسی و نقش بالغ در مسیر رشد
در روانشناسی تحلیل رفتار متقابل (Transactional Analysis)، شخصیت انسان به سه بخش اصلی تقسیم میشود: والد، کودک و بالغ. هر یک از این بخشها میتوانند در تعاملات روزمره ما فعال شوند و کیفیت روابطمان را شکل دهند. شناخت این حالتها به ما کمک میکند تا الگوهای سلطهگرانه یا آسیبزا را شناسایی کرده و مسیر رشد و آموزش را برای بخش بالغ هموار کنیم.
---
🔹 والد سلطهگر
والد سلطهگر دو چهره دارد:
1. والد زورگو: با دستور، تهدید و اجبار رفتار میکند. پیام اصلی او این است: «باید همین حالا انجام بدهی، چون من میگویم.» این حالت باعث ایجاد ترس و مقاومت در کودک میشود.
- مثال: والد میگوید: «اگر درس نخوانی، هیچوقت آدم نمیشوی.»
2. والد مهربان سلطهگر: ظاهرش نرم و دلسوزانه است، اما با ایجاد احساس گناه کنترل میکند. پیام اصلی او این است: «اگر این کار را نکنی، من ناراحت میشوم.»
- مثال: والد میگوید: «من همه عمرم را برای تو گذاشتم، حالا تو نمیخواهی برایم کاری بکنی؟»
هر دو نوع سلطهگری، چه با زور و چه با احساس گناه، آزادی و استقلال کودک را محدود میکنند.
---
🔹 کودک احساسی
کودک درون ما نیز دو حالت اصلی دارد:
1. کودک احساسی عشق:
- پر از انرژی، خلاقیت و میل به رشد.
- به دنبال تجربه، یادگیری و پیشرفت است.
- مثال: کودکی که با اشتیاق نقاشی میکشد و میگوید: «میخواهم بزرگ شوم و هنرمند شوم.»
2. کودک احساسی سرزنشگر و پرخاشگر:
- تحت تأثیر والد سلطهگر، احساس ناکافی بودن یا خشم دارد.
- رفتارهای قضاوتی، پرخاشگری یا تخریبگر نشان میدهد.
- مثال: کودکی که میگوید: «هیچکس من را دوست ندارد، همه بد هستند.»
---
🔹 بالغ؛ مرکز رشد و آموزش
بخش بالغ همان بخش منطقی، تحلیلگر و واقعبین شخصیت است. بالغ وظیفه دارد بین والد و کودک تعادل ایجاد کند.
- بالغ باید هر روز آموزش ببیند، تجربه کند و رشد کند.
- بالغ با جمعآوری اطلاعات درست، تصمیمهای منطقی میگیرد و از گرفتار شدن در سلطه والد یا هیجانهای کودک جلوگیری میکند.
- مثال: بالغ میگوید: «میدانم والد درونم میخواهد با احساس گناه من را کنترل کند، اما بهتر است بررسی کنم چه چیزی واقعاً درست است.»
---
✨ نتیجهگیری
شناخت سه بخش شخصیت (والد، کودک، بالغ) به ما کمک میکند تا الگوهای سلطهگرانه را متوقف کنیم و کودک احساسی را به سمت عشق و رشد هدایت کنیم. در این مسیر، بالغ نقش کلیدی دارد؛ او باید هر روز آموزش ببیند، تمرین کند و رشد کند تا بتواند تعادل روانی و ارتباطی را حفظ کند.